Netspar: nabestaandenpensioen versnipperd

Onderzoekers waarschuwen voor de gevolgen van de versnippering van het nabestaanden pensioen. Waarom? Voornamelijk vanwege de versobering van de ANW en hervormingen van het nabestaandenpensioen in veel regelingen loopt een deel van de deelnemers grote risico’s. Deze deelnemers hebben vaak geen inzicht in hun nabestaandendekking. Dit blijkt uit de in oktober 2017 gepubliceerde Netspar-brief Nabestaandenpensioen niet verzekerd.

Volgens onderzoekers Bastiaan Starink en Michael Visser, beiden verbonden aan de universiteit van Tilburg, is de versnippering onder meer te wijten aan de uiteenlopende manieren waarop sociale partners de versobering van de Algemene Nabestaandenwet (ANW) hebben opgevangen. Een tweede oorzaak is dat het nabestaandenpensioen minder riant is geworden bij veel regelingen. Ten slotte leiden veranderingen op de arbeidsmarkt, zoals meer mobiliteit en de groei van het aantal zzp’ers, tot lagere dekkingen.

Regeerakkoord

Het onderzoek van Starink en Visser sluit aan bij het regeerakkoord van het nieuwe kabinet. In dat akkoord schrijft de regering dat een nieuw stelsel een adequate dekking heeft voor het nabestaandenpensioen. Dit houdt in dat de arbeidsmobiliteit niet wordt belemmerd.‘De trend is dat de verantwoordelijkheid sluipenderwijs is verschoven naar het individu’, zegt Bastiaan Starink. De gevolgen verschillen per inkomensgroep. Zo lopen lagere inkomens het risico op een grote inkomensval als hun pensioenregeling geen ANW-hiaatverzekering kent. Hogere inkomens lopen dat risico als ze een nabestaandenpensioen hebben op risicobasis en dan tijdelijk niet deelnemen aan een pensioenregeling, bijvoorbeeld als ze een tijdje zzp’er zijn.

ANW-hiaat

‘De overheid heeft de ANW flink versoberd. Steeds minder mensen komen in aanmerking voor deze sociale voorziening. Veel pensioenregelingen kennen wel een ANW-hiaatverzekering, maar die is vrijwillig’, zegt Starink. Volgens hen is een verplichte ANW-verzekering dé oplossing. Deze verzekering is met name van belang voor de lagere inkomens. Volgens Starink bouwen deze inkomens weinig nabestaandenpensioen op. Bij een ANW-hiaat-uitkering gaat het om een vast bedrag van bijna €15.000 per jaar. Deze uitkering is onafhankelijk van het inkomen en loopt op tot de AOW-leeftijd.

AOW-franchise

Starink en Visser zijn voorstanders van de afschaffing van de AOW-franchise bij het nabestaandenpensioen dat wordt uitgekeerd bij overlijden voor de pensioendatum. Ze constateren dat lage inkomens vrijwel geen nabestaandenpensioen opbouwen door deze AOW-franchise. ‘Bij het nabestaandenpensioen moet dan het maximale opbouwpercentage van 1,313% gelden voor het hele inkomen’, vindt Starink.

Versobering

Volgens Starink is de verslechtering van het nabestaandenpensioen deels het gevolg van de manier waarop sociale partners regelingen hebben gewijzigd. ‘Vaak is het nabestaandenpensioen versoberd om het ouderdomspensioen in stand te houden.’ Dit is begrijpelijk volgens Starink en Visser, maar de vraag is dan of ‘men daarbij voldoende bewust heeft gekeken naar de risico’s voor bepaalde groepen deelnemers?’ Ze geven een voorbeeld van een risico waarbij er de mogelijkheid bestaat om het nabestaandenpensioen op pensioendatum om te zetten naar een ouderdomspensioen. ‘Dat is prima als beide partners een goedpensioen hebben opgebouwd’ zegt Starink. ‘Maar niet als een van de twee na de dood van degene met een goed pensioen achterblijft met een laag inkomen.’

Knip

Starink en Visser pleiten dus voor een knip tussen het nabestaandenpensioen vóór pensionering en na pensionering: ‘Het nabestaandenpensioen voor werkenden kan simpeler en beter. Het kan onafhankelijk van dienstjaren 50% van het laatstverdiende loon worden.’ Volgens Starink hoeft dit niet per se duurder uit te pakken als het een nabestaandenpensioen is op risicobasis.