Waar moeten kleinere werkgevers op letten bij invoering van een nieuwe pensioenregeling?

Bij de invoering van een nieuwe pensioenregeling voor een kleine werkgever is medezeggenschap misschien niet het eerste waar je aan denkt. Er is doorgaans immers geen ondernemingsraad. Toch gelden ook voor kleinere ondernemingen medezeggenschapsregels bij pensioen, zoals zal worden geïllustreerd aan de hand van het fictieve bedrijf Calimero B.V.

Bij Calimero B.V. geldt een voorwaardelijk geïndexeerde middelloonregeling. Binnenkort loopt de uitvoeringsovereenkomst met de verzekeraar af. De pensioenadviseur heeft berekend dat voortzetting van de bestaande middelloonregeling veel duurder zal worden. Misschien wel meer dan 50% duurder! Wat nu? Het liefst voert Calimero B.V. een premieovereenkomst in. De pensioenlasten worden daardoor een stuk voorspelbaarder. Maar hoe zit het met de medezeggenschap?

Wet op de ondernemingsraden (WOR)

Calimero B.V. is een onderneming met 15 werknemers. Op grond van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) geldt geen verplichting om een ondernemingsraad (OR) in te stellen. Het wettelijke instemmingsrecht dat de OR op grond van art. 27, lid 1 WOR heeft bij pensioen, geldt dus ook niet.

Wel kan iedere onderneming waarin geen verplichting bestaat om een OR in te stellen een Personeelsvertegenwoordiging (PVT) instellen. De ondernemer kan hiertoe zelfs verplicht zijn, indien de meerderheid van de werknemers hierom verzoekt en er in de regel tussen de 10 en 50 werknemers zijn.

Bij Calimero B.V. is geen OR en geen PVT ingesteld. Is er dan geen medezeggenschap?  Toch wel. Calimero B.V. is op grond van art. 35b WOR verplicht om tenminste tweemaal per kalenderjaar een Personeelsvergadering (PV) te organiseren.

In de PV worden werknemers in de gelegenheid gesteld om advies uit te brengen over elk door de ondernemer voorgenomen besluit dat kan leiden tot verlies van de arbeidsplaats of tot een belangrijke verandering van de arbeid, de arbeidsvoorwaarden of de arbeidsomstandigheden van tenminste een vierde van de in de onderneming werkzame personen. De PV mag dus advies uitbrengen over een nieuwe pensioenregeling. Is er een PVT ingesteld, dan mag de PVT hierover advies uitbrengen.

Wijzigingen WOR per 1 januari 2019 

Per 1 januari 2019 is de WOR gewijzigd en worden de rechten  van de PV en PVT versterkt. Naast het hiervoor genoemde adviesrecht, moet de ondernemer de werknemers bij kleine ondernemingen informeren over de pensioenregeling en over elke voorgenomen vaststelling, wijziging of intrekking van de uitvoeringsovereenkomst. Deze informatie moet schriftelijk worden verstrekt, mits beschikbaar. Is er een PVT, dan moet de werkgever hiermee in overleg treden over pensioen als de PVT dat gemotiveerd verzoekt.

Het adviesrecht van de PV en de PVT is overigens wel een stuk zwakker dan het eerdergenoemde instemmingsrecht van de OR, maar het is niet geheel tandeloos. Op grond van art. 36 van de WOR kan iedere belanghebbende de kantonrechter verzoeken om te bepalen dat de werkgever deze wet naleeft. Er zijn verschillende uitspraken, waarin een PVT succesvol heeft gesteld dat de werkgever voor bepaalde besluiten aan de PVT advies moet vragen. Op basis van de regeling in de WOR zullen ook kleine ondernemers, zoals Calimero B.V., dus tijdig advies moeten vragen voor een wijziging van de pensioenovereenkomst.

Code rechtstreeks verzekerde regelingen

De PV van Calimero B.V. heeft overigens niet alleen een taak bij de verandering van de pensioenregeling. Uit de Code Rechtstreeks verzekerde regelingen (de Code) vloeien ook nog een aantal voorschriften voort. Met name van belang in het voorbeeld van Calimero B.V., is dat de werkgever verplicht is om verantwoording af te leggen aan de PV over de voorwaardelijke toeslagverlening in de bestaande middelloonregeling. Daarnaast moet informatie van de verzekeraar over wijzigingen in wet- en regelgeving aan de PV worden verstrekt.

Medezeggenschap: check √

Calimero B.V. heeft uiteindelijk een advies met positieve strekking ontvangen van de PV. Alle lichten staan dus op groen voor de wijziging van de pensioenregeling…Of toch nog niet? Na advies van de PV/PVT of instemming van de OR is instemming van alle individuele werknemers nodig, tenzij de werkgever rechtsgeldig een beroep kan doen op een eenzijdige wijzigingsgrond. De lat voor eenzijdig wijzigen ligt echter hoog.

Regelmatig staat ons kantoor werkgevers én groepen werknemers bij in geschillen over de (eenzijdige) wijziging van de pensioenregeling. Niet zelden gaat het om grote (financiële) belangen. Een goede (juridische) begeleiding bij de wijziging van de pensioenregeling is dus veel waard. Daarmee voorkom je dat een jaren geleden doorgevoerde wijziging alsnog via de rechter ongedaan wordt gemaakt.

Corine Hoekstra

Pensioenadvocaat bij Blom Veugelers Zuiderman Advocaten